३ साउन / अर्थ र व्यापार – सरकारले नेपाल राष्ट्र बैंकको पुँजी वृद्धिका लागि २ अर्ब रुपैयाँ उपलब्ध गराएको छ । राष्ट्र बैंकको ५ अर्ब पु¥याउन सरकारले आवश्यक रकम उपलब्ध गराएको हो । हाल राष्ट्र बैंकको पुँजी ३ अर्ब रुपैयाँको रहेको छ । यसलाई बढाएर ५ अर्ब पु¥याउन सरकारले आवश्यक रकम उपलब्ध गराएको हो । 

यसै साता बसेको मन्त्रिपरिषद्को बैठकले राष्ट्र बैंकको पुँजी वृद्धिका लागि आवश्यक थप २ अर्ब रुपैयाँ राष्ट्र बैंकको साधारण जगेडा कोषको रकमबाट प्रयोग गर्न स्वीकृति प्रदान गर्ने निर्णय गरेको हो । यससँगै अब राष्ट्र बैंकको पुँजी ५ अर्ब रुपैयाँको हुने छ । राष्ट्र बैंकको पुँजीको निर्धारण ऐनले नै गरेको छ र सोहीअनुसार पुँजी वृद्धिका लागि सरकारले रकम प्रयोग गर्न स्वीकृति दिएको हो ।

नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ को दोस्रो संशोधनले राष्ट्र बैंकको पुँजी ५ अर्ब रुपैयाँ हुने व्यवस्था गरेको छ । गत २९ कात्तिक ०७३ मा ऐनको दोस्रो संशोधन भएको थियो । ऐन संशोधन भएको ८ महिनापछि सरकारले पुँजी वृद्धिका लागि रकम उपलब्ध गराएको हो । ऐनमा राष्ट्र बैंकको पुँजी सरकारले दिने उल्लेख छ । त्यस्तै, नेपाल सरकारले राष्ट्र बैंकको पुँजी थपघट गर्न सक्नेसमेत ऐनमा उल्लेख छ ।

राष्ट्र बैंकको पुँजी बढेर ५ अर्ब पुगे पनि ‘क’ वर्गका बैंकको बराबर पनि हुनेछैन । हाल वाणिज्य बैंकको पुँजी ८ अर्ब रुपैयाँ हुनुपर्ने व्यवस्था छ । यसअनुसार वाणिज्य बैंकको पुँजीभन्दा राष्ट्र बैंकको पुँजी ३ अर्ब रुपैयाँले कमी हुनेछ । राष्ट्र बैंकले आफ्नो पुँजी वाणिज्य बैंकको भन्दा निकै बढी पुर्याउँदा राम्रो सन्देश जाने छ । 

राष्ट्र बैंकको पुँजी वृद्धिले बजारमा राम्रो सन्देश जाने, राष्ट्र बैंकको स्वायत्ततालाई कायम राख्ने र सम्भावित विपत्तिको सामना गर्ने औजार तयार हुनेछ । विदेशी विनिमय दरमा ठूलो उतार–चढाव आउँदा वा बृहत् अर्थतन्त्रको व्यवस्थापनमा बढी खर्च गर्दा कुनै पनि वेला राष्ट्र बैंक घाटामा जान सक्छ । यस्तो अवस्थामा धेरै पुँजी हुँदा त्यसैलाई परिचालन गर्न सकिने भएकाले सरकारसँग निर्भर हुनुपर्दैन ।

अहिले वाणिज्य बैंकहरूको पुँजी ८ अर्ब पुगिसक्यो, तर राष्ट्र बैंकको पुँजी भने बल्ल ५ अर्ब पुग्दै छ । यसले बजारमा राम्रो सन्देश दिँदैन । बजारमा मनोबल बढाउन पनि राष्ट्र बैंकको पुँजीलाई २० अर्ब पुर्याउनुपर्छ । पुँजी वृद्धिले खासगरी मनोवैज्ञानिक प्रभाव पार्छ । राष्ट्र बैंकलाई बलियो बनाउन मद्दत गर्छ । राष्ट्र बैंकको स्वायत्ततालाई कायम राख्नसमेत पुँजीले भूमिका खेल्छ ।